Imam Muhamed Sytari

Teuhidi në vargjet e Hafiz Jusuf Këlmendit

(Hafiz Jusuf Këlmendi (1876-1943)) 

[“Ilahina shqip”- Rreshtue prej Haxhi Hafiz Jusuf Këlmendit, Imami xhamis Perashit poshtëm, n’ Shkodër]. Kështu shkruhet mbi broshurën e shtypur në 32 faqe, pa vit e vend botimi. Ajo përbëhet nga pesë ilahi në gjuhën shqipe me shkrim arab, nga Haxhi Hafiz Jusuf Këlmendi (1876-1943) (sikurse sqarohet edhe në kokën e saj) dhe përmban 343 vargje, të ndara në 171 strofa dhe një varg.

Në dy strofat e para të ilahisë së parë të veprës së tij, autori (prej dijetarëve të shquar të Shkodrës), tërheq vëmendjen e lexuesit drejt teuhidit. Ato bëjnë fjalë për Njësinë e Zotit, si baza kryesore e besimit islam. Ja si shprehet ai në këto vargje:

        Elif- I pari n’sharte turqnís                     Zotit imân mej prû
        Nji, ka ardh pej Perendís                      me Kur’an na asht kallxu
        Be- Bytyn[1] xhin e insân                    me kyt emër[2] jan urdhnu
        Me bâ tasdík me kemâl                       hem me njôh me bisedu

Për këtë autori tërheq vëmendjen e lexuesit duke i treguar se argumentimi i thënieve të tij bazohet në Kuranin Famëlartë.

Në këtë pikë referimi, ajetet kur’anore që vërtetojnë Njësinë e All-llahut dhe bëjnë fjalë për të, janë të shumta, sikurse dhe hadithet e ndryshme të Resulull-llahit (a.s). Duke bërë një vështrim serioz rreth kësaj teme në Librin e All-llahut, do të gjejmë fakte të shumta që tërheqin vëmendjen e njerëzisë drejt Njësisë së Krijuesit të gjithësisë. Le të përmendim disa prej tyre:

- “Zoti juaj është një Zot i vetëm!”[3]
- “All-llahu është vetëm një Zot – qoftë lavdëruar Ai! Ai është tepër i lartësuar për të pasur fëmijë.”[4]

- “Pa dyshim, janë jobesimtarë ata që thonë: “All-llahu është njëri prej Trinisë!” Nuk ka veçse një Zot të Vetëm të vërtetë!”[5]

- “Ky (Kur’an) është shpallje e qartë për njerëzit, me qëllim që ata të marrin paralajmërim nëpërmjet tij, që ta dinë se All-llahu është Një Zot i vetëm dhe që të këshillohen njerëzit e mençur!”[6]

- “Zoti juaj është një Zot i vetëm”[7]
- [All-llahu ka thënë: “Mos adhuroni dy zotëra, sepse Ai është një Zot i vetëm, prandaj frikësohuni vetëm prej Meje!”][8]

- “... më është shpallur se Zoti juaj është një Zot i vetëm.”[9]
- [Thuaj: “Mua më është shpallur që Zoti juaj është një Zot i vetëm; pra, a jeni muslimanë[10]?”][11]

- “Zoti juaj është një Zot i vetëm, prandaj vetëm Atij përuljuni”[12]

- [Thuaj (o Muhammed!): ”Në të vërtetë, unë jam një njeri si ju. Mua më është shpallur që Zoti juaj është një Zot i vetëm, andaj ecni në rrugën e drejtë që të çon tek Ai dhe kërkoni falje prej Tij!”][13]

Përfundimisht, duke u bazuar në Kur’anin Famëlartë, ne si muslimanë besojmë se Zoti i gjithësisë është Një, i Vetëm, pa shok, pa partner, pa bir e bijë, që nuk ka lindur prej kujt as ka lindur kush prej Tij!

“All-llahu vërtetoi se nuk ka zot tjetër përveç Tij, e dëshmuan edhe melekët e dijetarët dhe se Ai është Zbatues i drejtësisë. Nuk ka zot përveç Tij, Fuqiplotit e të Urtit”.[14]
Nga këtu themi se njësimi i All-llahut, teuhidi, është baza kryesore mbi të cilën ngrihet besimi dhe feja islame. Dijetarët e akides islame, teuhidin (njësimin), e kanë përkufizuar si: “Njësimi i të adhuruarit me adhurim, me besimin dhe bindjen në njësinë e Tij dhe vërtetimin e tij (njësimit), substancialisht, cilësisht dhe me vepra”.[15]

“Për njësinë e All-llahut themi se me të vërtetë All-llahu është Një, nuk ka shok, nuk ka send si Ai, nuk ka asgjë që mund ta pengojë Atë dhe nuk ka Zot tjetër pos Tij. Ai është i përhershëm, pa fillim dhe pa mbarim. Nuk zhduket dhe as asgjësohet. Nuk mund të ndodhë tjetërgjë, përveç ç’dëshiron Ai. Atë nuk mund ta përkthejë dot imagjinata dhe as që mund të arrijë ta kuptojë mendja e njerëzve sesi është Ai...”.[16]

“Ai është Një, nuk ka lindur prej dikujt dhe as ka lindur kënd. Ai nuk ka partner dhe Atij nuk mund t’i bëhet rival askush në krijimin dhe sundimin e Tij”.[17]

Transmetohet nga sahabiu Beride (r.a), se profeti (a.s) dëgjoi një ditë një burrë duke u lutur: “All-llahumme, unë të lutem Ty duke dëshmuar se Ti je All-llahu, nuk ka Zot tjetër pos Teje, i Vetmi, i Përjetshmi, që nuk ka lindur prej kujt, as ka lindur kush prej Tij, dhe askush nuk është i barabartë me Të” dhe tha: “Pasha Atë që ka shpirtin tim në dorën e Tij, i është lutur All-llahut me emrin e Tij më të madhërishëm, me të cilin po t’i lutet, përgjigjet dhe po t’i kërkohet, jep!”[18]

“Besimi në All-llahun e çliron njeriun nga zinxhirët e materializmit. Ai lartësohet mbi pasionet dhe nuk pyet për interesat personale a të kundërtën e tyre! Njeriu besimtar punon për veten, ymetin dhe mbarë njerëzinë, brenda ligjeve të së vërtetës dhe traditave të bamirësisë”[19]

Besimi në All-llahun është garancia më e mirë për njeriun në jetën e tij nga çdo pasiguri e pengesë. Si jo, kur: “All-llahu është mbikqyrës i atyre që besuan, i nxjerr ata prej errësirave në dritë. E kujdestarë të atyre që nuk besuan janë djajtë që i nxjerrin ata prej drite e i hudhin në errësira. Ata janë banorë të zjarrit, ku do të qëndrojnë përgjithmonë”[20]
 

Imam Muhamed SYTARI

[1]BYTÝN ndf. Veri, Jugë, Kosovë; në Dibër e Kukës tue palatalizue të dy y- të bitím dhe bitín: krejt të tanë, shqim, mbarë, unjí, “del tutto, totalmente” në fjalorët e Junggut... Erdhën si kjenë bytyn. Sahat e qostek, bytyn florí: krejt prej arit. Etj. – Tahir N. Dizdari, “Fjalor i orientalizmave në gjuhën shqipe”, Tiranë 2005, fq. 134.
[2]EMËR-I m. kudo, por në fushën djalektore (në Korçë sidomos) edhe me përdorim të -b- si element epentetik mbas buzores hundore, embër: porosi e dhanun nga ana e nji eprori, që duhet të zbatohet me doemos, urdhën, komandë... Si të më japin emër ashtu do të veproj. Etj. – Tahir N. Dizdari, “Fjalor i orientalizmave në gjuhën shqipe”, Tiranë 2005, fq. 252.
[3]Kur’ani, Bekare, 163.
[4]Kur’ani, Nisa, 171.
[5]Kur’ani, Maide, 73.
[6]Kur’ani, Ibrahim, 52.
[7]Kur’ani, Nahl, 22.
[8]Kur’ani, Nahl, 51.
[9]Kur’ani, Kehf, 110.
[10]D.m.th. të përulur para Zotit.
[11]Kur’ani, Enbija, 108.
[12]Kur’ani, Haxhxh, 34.
[13]Kur’ani, Fussilet, 6.
[14]Kur’ani, Ali Imran, 18.
[15]Abdulkerim Tetan dhe Muhammed Edib el-Kejlani, “Sherhu xheuheretit-teuhid”, botimi I, Damask, 1994, vëllimi I, fq. 92.
[16]Vehbi S. Gavoçi, “Nyja e besimit sipas Tahaviut”, Prishtinë, 1995, fq. 9.
[17]Vehbi S. Gavoçi, “Degët e besimit”, Prishtinë, 2005, fq. 18.
[18]Transmetuar nga Ebu Davudi, Tirmidhiu, Nesaiu dhe Ibni Maxheh.
[19]Afif Abdulfettah Tabara, “Ruhud-dinil-islami”, botimi i 30-të, Liban, gusht 1995, fq. 250.
[20]Kur’ani, Bekare, 257.