Muhamed Sytari

Rimëkëmbja e Islamit përballë ateizmit komunist

(Pak fjalë për librin "Rrugëtime të një hatibi" dhe autorin e tij Muhamed Sytari) 

 

Prof. as. Dr. Bajram XHAFA (Universiteti i Shkodrës)

 

Përpjekja për rimëkëmbjen e Islamit

përballë bidatit të ateizmit komunist në veprën e një hatibi

(Pak fjalë për librin "Rrugëtime të një hatibi" dhe autorin e tij Muhamed Sytari)

 

Kur lexon librin "Rrugëtime të një hatibi" (10 vjet shërbim në xhaminë e Tophanës 1998-2008) të thirrësit islam dhe punëtorit të palodhur të besimit islam Muhamed Sytari, gjëja e parë që të bën përshtypje dhe të mbush me kënaqësi është angazhimi i mrekullueshëm i këtij të riu mysliman në rimëkëmbjen e besimit islam tek shqiptarët. Edhe më shumë të përforcohet ky mendim kur në anën e pasme të kapakut të librit shikon një pasqyrë me krijimtarinë e tij, që bashkë me librin që po promovojmë sot shënon numrin e 12-të. Dhe, e gjithë kjo krijimtari realizohet brenda 10 vjetëve nga një i ri tashmë 30 vjeçar.

Lënda që mbush faqet e librit përbën punën dhe eksperiencën e imamit e vaizit të xhamisë së Tophanës, njëherazi edhe autor i tij. Në pjesën më të madhe libri ka karakter didaktik të mësimit islam dhe të praktikës së besimit, por nuk mungon edhe materiali historik. Ajo që bie në sy në këtë veprimtari teorike dhe praktike është dashuria e autorit për profesionin që ka zgjedhur, lidhja e tij e ngushtë me të, përkushtimi ndaj tij dhe angazhimi i fuqishëm për t'ia dalë në krye misionit që ka marrë përsipër.

Nga libri kuptohet se sa të forta janë lidhjet e imamit të ri edhe me besimtarët me të cilët lutet dhe punon së bashku për Islamin. Këto lidhje të marra së bashku frymëzohen nga dashuria tjetër e madhe e autorit: ajo për vendin e tij, për qytetin e tij, për lagjen ku ushtron detyrën e shenjtë. Prandaj ai kërkon t'i hyjë punës me rrënjë e me themel, ta shohë e ta njohë atë në gjenezë, jo vetëm nga pikëpamja teorike, gnoseologjike, nga pikëpamja e dogmës, por edhe në historinë e saj. Këtë ambicie të autorit e provon e gjithë vepra e tij e gjerë dhe e gjithanshme.

I sapo kthyer nga Siria ku kishte kryer studimet teologjike, të riun energjik e ambicioz për të ushtruar profesionin fisnik nuk e mundoi egoja për t'u caktuar në ndonjë xhami më afër qendrës së qytetit ku mund të binte më shumë në sy. E kërkoi thesarin e besimit aty ku i ra shorti dhe, po aty e gjeti atë: në xhaminë e Tophanës. Atëherë 20 vjeçar, Muhamed Sytari filloi punën e tij misionare. Por ai nuk mjaftohet vetëm me rutinën e zakonshme të praktikës së besimit, që gjithsesi çmohet e vlerësohet lart nga ai dhe besimtarët, por rrëmon thellë në traditën e besimit islam, në historinë e atij objekti kulti, të xhamisë, për ta bërë atë pjesë të ligjërimit fetar në punën e tij.

Në kërkim të përsosjes profesionale, hoxha i ri hulumtoi në historikun e xhamisë së Tophanës ku filloi punën, në të kaluarën e besimit islam në lagje e në qytet në mënyrë që, mbi traditën e së shkuarës ta ngrejë më lartë e të ngjizë frymën e besimit dhe praktikën fetare, thuajse të harruar e të lënë pas dore. Këtë detyrë ai e bën duke ndjekur e zbatuar kritere shkencore, bazuar në burime historike. Për historikun e xhamisë së Tophanës ai rezervon një çështje të veçantë "Xhamia e Mustafa efendisë" (f. 21-23, shoqëruar edhe me një fotografi të rrallë e cila botohet për herë të parë).

Xhamia e Tophanës, shkruan ai, është ndërtuar qysh në vitin 1617, d.m.th. 140 vjet pas dorëzimit të Shkodrës nga sundimi venedikas në atë osman. Vetiu del konkluzioni se procesi i islamizimit të shqiptarëve, në rastin tonë në Shkodër, nuk qenka bërë menjëherë sapo përfundoi fushata ushtarake osmane, por, së paku 140 vjet më vonë. Ky fakt shërben si argument se konvertimi i popullsisë në fenë Islame nuk është bërë me dhunë dhe sapo u vendos pushtimi i huaj.

Për autorin lidhja e predikimit të besimit me historikun e besimit nuk është e rastësishme. Ai e kupton se kjo i bën më të ndjeshëm edhe besimtarët, i afron më shumë ata me xhaminë, sepse ata janë të interesuar për historinë dhe traditat. Të gjithë duan të dinë rrënjët. Tradita dhe trashëgimia janë dukuri që respektohen dhe frymëzojnë për më shumë besim. Pikërisht në këtë drejtim sulmohet besimi islam në Shqipëri, duke e sulmuar në historinë dhe traditën e tij, duke e paraqitur përqafimin e besimit islam ndër shqiptarët si shmangie nga zhvillimi normal apo si një gabim "të pafalshëm" historik në zgjedhjen që i bënë shqiptarët myslimanizmit. Sot kjo bëhet për qëllime të caktuara politike.

Në punën e tij imami i xhamisë kërkon të japë më shumë edhe si intelektual, sepse realiteti shqiptar ka nevojë për më shumë, sidomos në lëvrimin dhe ekspozimin e islamit politik. Besimi islam sot sulmohet në radhë të parë politikisht. Terrenin, vakumin, boshllëkun e krijoi politika femohuese e sistemit diktatorial, komunist. Ai boshllëk tani duhet mbushur me besimin që vjen nga Krijuesi, pa deformimet, shmangiet dhe diversionet që i bëhen sot Islamit në emër të "ndryshimit", "reformimit", largimit nga "fundamenti", "fundamentalizmi" e plot shpikje të tjera.

Diktatura komuniste me politikën e saj ateiste i dha një goditjeje shkatërrimtare besimit fetar në përgjithësi dhe atij islam në veçanti..Kjo goditje ka qenë kataklizmike pas vitit 1967. Autori e denoncon rëndë këtë qëndrim dhe me tone ironike, pa pretenduar për ndonjë analizë të thelluar teorike. Kësaj problematike i kushtohet një çështje e veçantë: "Në muajt e parë të vitit 1967..." (f. 28-35).

 

Sulmi kundër myslimanizmit të viset shqiptare ka filluar herët. Lufta ruso-turke dhe serbo e malazezo-turke e vitit 1877-1878 u shoqërua me dëbimin e një milion myslimanëve nga Ballkani, pjesë e së cilës ishte pastrimi etnik i viseve shqiptare të Kosovës Lindore (Sanxhaku i Nishit). Faza tjetër e kësaj rekonkuiste ballkanike kundër Islamit, e cila tërësisht ra mbi kombin shqiptar dhe myslimanët shqiptarë ishin Luftërat Ballkanike 1912-1913.

Edhe më pas gjatë periudhës së Pavarësisë lufta kundër myslimanizmit në Shqipëri nuk pushoi, por u bë me mënyra të fshehta, kryesisht në formë diversioni. Vendosja e regjimit komunist në Shqipëri (1944-1990) shënoi një fazë të re të sulmit frontal mbi kombin shqiptar dhe myslimanizmin shqiptar. Karakteri ateist i politikës së partisë-shtet ishte e vendosur dhe konsekuent që në fillimet e jetës së saj.

Fjalimi i 6 shkurtit 1967 i diktatorit Enver Hoxha nuk ishte i papritur. Ai shënoi fazë të re, një hop të ri cilësor në qëndrimin ndaj fesë e besimit fetar, ndaj institucioneve fetare, klerikëve, traditave e trashëgimisë kulturore të popullit shqiptar. 6 shkurti i vitit 1967 shënoi një sulm të egër e të gjithanshëm për të fshirë nga faqja e dheut çdo gjë që e lidhte shqiptarin me besimin fetar, me njerëzit e besimit, me kulturën, traditën dhe trashëgiminë fetare etj. Në bazë të kësaj politike qëndronte ateizmi. Sipas shprehjes së Milovan Gjilasit: "Ateizmi është fe e kthyer kokë poshtë". Kësaj "feje" të re në Shkodër iu ngrit edhe një muze i posaçëm, "Muzeu Ateist", dukuri unikale në botë.

Duke qenë larg botës myslimane dhe larg çdo kontakti kulturor e fetar me të, myslimanët shqiptarë i përjetuan më shumë se besimet e tjera pasojat e politikës ateiste shtetërore për shkak të izolimit edhe nga pikëpamja mediatike. Angazhimi i gjithanshëm teorik e praktik i autorit tregon se imami e vaizi i Tophanës Muhamed Sytari ka "ngritë topin" kundër injorancës dhe xhahilizmit të kultivuar nga ateizmi komunist në qytetin e ish "Muzeut Ateist", për ta rimëkëmbur e vendosur besimin islam me kokën lartë që ateizmi komunist e kishte kthyer me kokë poshtë. Sfida ka sfidën. Përballë bidatit xhahilist të ateizmit komunist, kemi përpjekjen fisnike për rimëkëmbjen fetare dhe kombëtare.

E përgëzojmë autorin për punën, angazhimin e seriozitetin e gjithanshëm në rimëkëmbjen e besimit islam në vendin tonë.

 

Shkodër, 20. 05. 2009

 

(Fjala e mbajtur me rastin e promovimit të librit "Rrugëtime të një hatibi"

në sallën e Konferencave në Grand Hotel Europa, Shkodër, më 30 maj 2009)