Muhamed Sytari

Të shkruajmë sa më bukur letërsinë fetare

(Duke lexuar librin “Kujtime dhe refleksione të një Ramazani”) 

Eljaz Kraja – Shkodër

 

Autori i librit më të ri: “Kujtime dhe refleksione të një Ramazani”, z. Muhamed Sytari, ndonëse shumë i ri në moshë, në serinë e librave të botuar prej tij deri tani, këtë e ka të tetin, pa përmendur numrin e madh të shkrimeve të tjera në çdo numër të gazetës “Udha Islame” ose në organe të tjera mediatike, pa përmendur hytben a ligjëratat në xhami të ndryshme dhe në televizion, studimet shkencore për çështje të kulturës e të figurave të shquara fetare islame në Shkodër etj.

   Është tipi i vëzhguesit serioz që pa ndërprerje studion, hulumton, kërkon, regjistron në audiokasetë, fotografon, analizon, mban shënime e hedh në letër ide e mendime, fakte e të dhëna, të njohura ose të panjohura, sikurse edhe mbresa të ditës (si në këtë libër), me vlerë për kulturën islame, duke u bërë kështu një shembull i mirë, por në të njëjtën kohë duke e afirmuar personalitetin dhe figurën e tij në opinionin shoqëror jo vetëm t qytetit tonë por shumë më gjerë.

   Libri që provojmë sot është fryt i angazhimit të tij tërësor në progresin e kulturës fetare islame. Le të ndalemi te ky libër.

   Veçori thelbësore e tij është se aty janë përmbledhur në formë skicash letrare apo fragmente të një reportazhi kujtime dhe refleksione të një ditari që autori ka mbajtur gjatë vizitave për faljen e namazit të teravisë të Ramazanit 2006, në disa xhami të qytetit (xhamia e Plumbit, “Ebu Bekr”, Tophanë, Pazar, Bahçallëk, Tepe, Shirokë) apo të fshatrave të rrethit tonë: (Zues, Oblikë, Velinaj, Bërdicë e Sipërme dhe e Mesme, Bushat, Golem, Bardhaj, Mes-Myselim, Shtoj i Vjetër, Guci e Re). Vizitë të tillë autori ka zhvilluar edhe në teqen Rifaite.

   Në libër flitet edhe për iftare të organizuara nga xhematet e xhamiave të Tophanës, Bardhajve etj. Kujtimet mbyllen me konkluzionet që autori nxjerr nga gjithë kjo veprimtari njëmujore, thuajse e përmotshme.

   Libri në 110 faqe është i ilustruar me foto, ka shënime e referenca, ka një kopertinë të pëlqyeshme, me paraqitje e simbolikë të menduar mirë.

   Lektori i librit është myftiu i Shkodrës, Imam Ndriçim Sulejmani, recensent thirrësi islam Lavdrim Hamja, dhe redaktor letrar shkrimtari Xhahid Bushati.

   Libri fillon me një hadith nga trashëgimia profetike mbi vlerën e agjërimit, që duket sikur na fton të shfletojmë faqet që vijnë pas.

   Skica meditative: “Mirë se erdhe, o muaj i Ramazanit” shpalos në gjithë gjerësinë e vet ç’është në të vërtetë ky muaj i veçantë dhe veç kësaj tregon se si një grup i vogël thirrësish islamë programuan dhe zhvilluan një plan vizitash në xhami të ndryshme të Shkodrës, me qëllimin e mirë të komunikimit, takimit e këshillimit të ndërsjellët me vëllezërit besimtarë.

   Autori thotë: “Netë të tëra kaluam nëpër xhamitë e shumta të rrethit tonë. Ndjenja e fortë e besimit, dashuria për Islamin dhe mësimet e tij, devotshmëria e shprehur nëpërmjet agjërimit e nemazeve, bamirësia nëpërmjet sadakave dhe lëmoshave të ndryshme, iftaret e shtruara për të afërm e dashamirë, ndihmesat e ndryshme për jetimët, të varfrit e njerëzit në nevojë, fjalët e ëmbla e dashamirëse, buzëqeshjet e përqafimet... të gjitha këto i gjetëm, i pamë, i prekëm në realitetin e myslimanëve shkodranë, gjatë këtyre ditëve e netëve të begata të këtij muaji të madhnueshëm, muajit Ramazan”. (fq. 11).

   Me këto fjalë, në mënyrë tepër sintetike e të përmbledhur, autori ka shprehur gjithë çfarë në të vërtetë përmbajnë të gjitha skicat, natyrisht duke bërë diferencimet nga njëra natë në tjetrën, nga njëra xhami në tjetrën, nga njëri xhemat në tjetrin, gjë që lexuesi e ndien dhe prandaj shpejton të vazhdojë leximin nga njëra faqe në tjetrën.

   Është e para herë në letërsinë fetare shqipe që një tematikë e tillë shtjellohet në përmasat e një libri. Tematika trajtohet në mënyrë të atillë sa që është e vështirë të dallohet kufiri që e ndan nga letërsia artistike. Autori nuk fillon me fjalën “duhet” (duhet bërë, kështu e ashtu...). Ai flet në kohë tjetër, të ndryshme nga kjo, flet për efektet që shkakton, pasojat që sjell, mirësitë që prodhon dhe kënaqësitë që përcjell ky muaj i madhërueshëm, gjë që për mendimin tim besimtar i devotshëm apo një lexues i vëmendshëm nuk e ka shumë të vështirë ta konstatojë.

   Është për t’u çuditur se si autori, me stilin e tij të shkrimtarit të thjeshtë, ëmbël e bukur, në gjuhën e njësuar letrare, e tërheq lexuesin, duke ndarë me të ndjenja të përbashkëta të kënaqësisë që të dhuron agjërimi dhe adhurimi i Zotit (xh.sh.), të luturit e të falurit së bashku drejt një kileje të vetme me vëllezërit të një besimi, të kënaqësisë së një iftari me njerëz të thjeshtë, të një ndihme a përkujdesjeje të veçantë ndaj dikujt, të një ngazëllimi që vë re kur xhamia mbushet plot me njerëz të breznive të ndryshme, sidomos të rinj. Një hytbe e përgatitur me kujdes dhe e shprehur bindshëm, fjala e mirë, biseda e këndshme, vëllazërimi në tubime të përbashkëta – janë ndoshta ndër gjërat më bukura që përcjell një ramazan dhe që na e transmeton me aq ndjeshmëri në këtë libër autori.

   Është gjithashtu në stilin e autorit të përdorë versete kuranore, hadithe, porosi, përshkrime ndjesish apo situatash konkrete, zakonisht në kokën e çdo skice, që shërbejnë si ide kryesore ose si çelës për të hapur zemrat e besimtarëve, që së toku, si vëllezër adhurojnë Zotin (xh.sh.) në këtë muaj të madhnueshëm “në muajin e mëshirës e të begatisë, të mirësive e të bamirësisë, të shëndetit e të mirëqenies, të pendimit e të faljes”. (fq. 9).

   Ka vlerë të madhe për çdo autor ta njohë mirë gjuhën shqipe. Për një vaiz apo thirrës islam, arti i fjalës, i paraqitjes drejt dhe bukur të mendimeve (me shkrim dhe me zë), i gjetjes dhe përdorimit me vend të frazës dhe të fjalës së duhur është padyshim mjet thelbësor i komunikimit me dëgjuesit a lexuesit, i evidentimit të nivelit të ligjëratës apo të një shkrimi.

   Z. Muhamed Sytari, për mendimin tim, e ka këtë dhunti dhuratë nga Zoti, por edhe fryt të përgatitjes së tij të përgjithshme intelektuale.

   Cilësia e ligjërimit apo e cilitdo shkrim është me shumë rëndësi për të tërhequr interesin e dëgjuesve apo të lexuesve, për një kuptim më të mirë e më të plotë të asaj që thuhet a shkruhet, për një efektivitet më të lartë të mësimeve të Islamit, sikurse edhe të dokumentimit të zhvillimeve të sotme të veprimtarive fetare, siç e shohim në këtë libër.

   Sikurse edhe në librat e mëparshëm edhe në këtë fundit, të bie në sy që autori përgjithësisht shkruan prozë të bukur e pa gabime, të qartë e lehtësisht të kuptueshme.   

   Reflekton dhe mban qëndrim për çfarë sheh e dëgjon, shqetësohet kur diçka nuk shkon siç ia do zemra, ndërsa kënaqësinë që ndien pas faljes së namazit përpiqet t’ia përcjell xhematit që e rrethon, të rinjve a pleqve që duan ta përshëndesin, t’i shtrëngojnë dorën, ta ftojnë për t’u mbledhur së bashku në një iftar apo për të pirë një çaj pas teravisë.  

   Kënaqësinë që të falë adhurimi në këtë muaj të mirësive e të faljes duket sikur e përjeton edhe lexuesi, aq e sinqertë e dashamirëse është proza e tij.

   Mund të themi pa mëdyshje se për patosin që përmban, proza e z. Muhamed Sytari fare mirë mund të lexohet si letërsi artistike, diçka kjo krejt e veçantë në letërsinë e kësaj natyre. Për të argumentuar këtë mendim, më lejoni që sado shkurt të ndalem tani vetëm te figuracioni artistik, d.m.th. te mënyra e tërthortë e të shprehurit të mendimit:

   Të bie në sy që autori përdor rëndom metaforën, që sot është element i modës në të shkruar. Ja disa metafora:

-          “Në to (xhami) dominonte jeta (rinia)”, ( fq. 22)

-          “...ia shtonin hijeshinë mozaikut të moshave”, (fq. 26)

-          “...ndieva se shpirti i këtij muaji shumëvlerësh ishte ulur dhe po na e zbukuronte ndenjën dhe bisedën”, (fq. 39)

-          “Këto tubime pas teravisë janë njëlloj iftari shpirtëror dhe intelektual”, (fq. 39)

-          “Sofra e begatë e xhamisë së Mes-Myselemit ishte kthyer në “kible”... xhamia në një mejdan të madh adhurimi e përgjërimi të sinqertë”, (“Meditim në një natë Ramazani”, fq. 90-91), etj.

   Në libër përdoren krahasime, p.sh: “si një mortajë e kobshme”, (fq.23); epitete: “mexhlis i bereqetshëm”, (fq. 22); “realitet katran”, (fq. 23); “çorientim hutaq”, (fq. 23) etj.; personifikime: “Xhamia e Bahçallëkut... çdo ditë u uron mirëseardhjen... vizitorëve”, (fq. 18).

   Në një shkrim të mëparshëm e kam pasë quajtur autorin mjeshtër të përdorimit të pikësimit. Me presjen që është njëra nga shenjat e pikësimit ai ndërton enumeracione në formë shkallëzimi, ku shprehet një shumë cilësish të një dukurie. P.sh. në faqen 31 me emra në rasën kallëzore, flitet për cilësi që kanë individë të shoqërisë sonë: “... besën, drejtësinë, kulturën e dialogut, përkrahjen ndaj nevojtarit, mikpritjen, mendimin e pjekur, ...” – të gjitha të ndara me presje. Vini re enumeracionin që vijon më poshtë dhe që shpreh aq bukur jo më një shumë cilësish, por një gjendje të caktuar emocionale – botën shpirtërore të fëmijëve të vegjël që hyjnë e dalin në Xhaminë e Plumbit në kohën e faljes: “Ata, herë të habitur, herë me kuriozitet hynin brenda, vështronin, shiheshin në fytyrë me njëri-tjetrin, diçka pëshpërisnin dhe përsëri ktheheshin në lojën e tyre, të cilën sërish e ndërprisnin për të hyrë sërish në xhami”. (fq. 16).

   Autorë të ndryshëm shpesh përsërisin pa vend fjalë a shprehje të cilat e rëndojnë leximin dhe e mërzisin lexuesin, prandaj këto lloj përsëritjesh nuk janë të pëlqyeshme dhe nuk duhen përdorur. Por kur përsëritja bëhet në mënyrë artistike, kjo e zbukuron shprehjen. Ja një shembull i përsëritjes artistike: “Ishte natë teravie, jo si çdo natë teravie. Ishte teravia e fundit e këtij muaji plot të mira”. (fq. 101).

   Te faqja 22 e librit, kënaqësia e brendshme e autorit vihet në paralelizëm me zhurmën qetësuese të pikave të shiut që bijnë poshtë xhamisë buzë lumit. Këtu kemi të bëjmë me një figurë tjetër artistike që quhet paralelizëm figurativ, të cilin autori nuk ngurron ta përdorë me sukses.

   Të gjitha këto janë çështje të formës dhe jo të përmbajtjes. Pa dashur të trajtojmë raportet mes përmbajtjes e formës, themi atë që dihet se përmbajtja është kryesorja, ndërsa forma është e dytë. Por edhe elementët e formës kanë vlerën dhe rolin e tyre, sepse pasqyrojnë një nivel të caktuar të kulturës së të shkruarit dhe ndikojnë për një paraqitje sa më të hijshme e sa më tërheqëse të përmbajtjes.

   Forma nuk është indiferente, por ka rol aktiv ndaj përmbajtjes.

   Figuracioni artistik nuk është i pranishëm në gjithë librin, atë e gjejmë kryesisht aty ku autori mediton. Në rrjedhën e shumicës së faqeve që shfletojmë, mendimi shprehet drejtpërsëdrejti, thjeshtë e pa ndërlikime kuptimesh të tërthorta.

   Prandaj vlen të vemi në dukje diçka me shumë rëndësi: Autori është i kujdesshëm, ka ndjenjën e masës, nuk e tepron me përdorimin e figuracionit artistik, nuk e vështirëson kuptimin e frazës, por përpiqet të jetë sa më komunikues me lexuesit, çka nuk ia zbeh por ai rrit vlerat shkrimeve të tij.

   Përveç kujtimeve që sjellin për autorin takimet dashamirëse me besimtarët, në këtë libër kemi indirekt edhe elementë historikësh të shkurtër të xhamive të vizituara, po ashtu sikurse kemi edhe përshkrimet e gjendjes së tyre aktuale.

   Konkluzionet në fund të librit kanë peshën e vet. Në fakt ato janë refleksionet e autorit.   

   Është qëndrimi që mban ai ndaj asaj që ka parë e përjetuar gjatë atij muaji në xhami të ndryshme. Ky kapitull i fundit i librit është në fakt një përmbledhje e gjykimeve të tij rreth kënaqësisë që ndien për arritjet, por edhe e shqetësimit qytetar për çfarë duhet përmirësuar.

   Libri “Kujtime dhe refleksione të një Ramazani” është shembull i të shkruarit bukur të letërsisë fetare, çka përbën ndoshta vlerën më të spikatur.

   I urojmë autorit suksese në krijimtarinë e tij të mëtejshme e shumë të dobishme, në këtë rrugë të mundimshme e të vështirë, por edhe të hijshme e dinjitoze.

 

Shkodër, më 09. 08. 2007