Muhamed Sytari

Katër medh'hebet

(Jomedh'hebizmi të shtyn për dëme të mëdha në fe) 

Ka kohë që në botën islame flitet për një rrymë të re (jomedh'hebizmi), që hedh pas krahëve medh'hebet dhe mbështetet vetëm tek argumenti (delil). Si e shikoni këtë dukuri dhe çfarë i këshilloni muslimanët në lidhje me këtë gjë?

 

"E para lojë me medh'hebet ka ndodhur në kohën e khalifit el- Muktedir[1], kur një person i solli një libër, në të cilin kishte përzier pjesë të medh'hebit Hanefi me atë të medh'hebit maliki, etj. Muktediri, thirri dijetarin dhe kadiun Ismail, të cilin e pyeti për atë libër. Kadiu, kur e lexoi dhe kuptoi se çfarë ka në të, tha: Ky libër meriton të digjet! Khalifi pyeti: A mos vallë në të ka gënjeshtra? Kadiu tha: Jo, por ai ka përzier në të medh'hebet Hanefi me atë maliki, prandaj nuk duhet shpërndarë ndër njerëz, pasi mund t'u krijojë atyre trazime në çështjet e fesë. Dhe u dogj.

Pasi ndërroi jetë Pejgamberi (a.s), njiheshin vetëm 152 muxhtehidë, ndër 130.000 sahabë, që ishin mukal- lidë.

Kaluan kohë dhe dijetarët sëbashku me masën islame ranë dakort për të ndjekur dhe për të pasuar katër medh'hebet e katër imamëve të mëdhenj dhe e mbyllën derën e jomedh'hebizmit, sepse ishte dhe vazhdon të jetë me të vërtetë një rrezik që e gris petkun e fesë.

Jomedh'hebizmi të shtyn për dëme të mëdha në fe, si për shembull: Një Hanefi, i shtyrë nga kjo rrymë, mund të mos japë zekatin e tregëtisë, duke ndjekur Ibni Hazmin, që ka thënë se nuk jepet zekat për mallrat e tregtisë, e sa e sa mendime të tjera të devijuara.

Prandaj atyre që thonë se ne e lidhim këtë lojë (jomedh'hebizmin) me argumente dhe dogma, ndjekim delilin, etj. dhe nuk lëmë ndokënd të tallet me fenë, u themi: A jeni ju në atë gradë sa të bëni ixhtihad?

Por ata me të vërtetë që ndjekin interesin e tyre!

Shkolla medicinale amerikane ndryshon nga ajo gjermane dhe njëkohësisht ata nuk përzihen me njëra- tjetrën. Një i sëmurë që shkon tek një mjek, ai pasi t'i ketë përcaktuar sëmundjen do t'i japë disa ilaçe, mirëpo nëse ai do të shkojë tek një tjetër mjek, edhe ai do t'i japë ilaçe, por do t'i thojë të sëmurit që të mos i përziejë të dyja sëbashku.

Tema e jomedh'hebizmit është e gjerë dhe e gjatë dhe nuk po zgjatem më tepër, por  po përmend shkurtas se çfarë ka thënë dijetari Muhammed Zahid el- Keutheri, zëvendës i Meshihatit në Stamboll, përpara të ngratit Ataturk: "Jomedh'hebizmi është rrugë për në jofetarizëm".

Ose siç ka thënë Dr. Muhammed Said Ramadan el- Buti: "Jomedh'hebizmi është risija më e rrezikshme që kërcënon sheriatin islam".[2]

 

Kulmin e modestisë së tij Shejkh Vehbiu e shpreh në fund të kësaj letre, ku më përgjigjet për pyetjet e drejtuara, duke thënë:

 

"Shpresoj se t'u përgjegja, aq sa pata kohë e letër, e ndoshta këto fjalë shkruhen dhe njerëzit avamë (ne jemi avamë) i lexojnë. Kurse dijetarët kanë fjalë më të gjata dhe me shembuj përkatës, për përcaktimin e rrezikut të këtij bidati".

 

Kjo përgjigje, shoqërohet edhe me një letër tjetër në vete, ku Hoxhë Vehbiu ka sjellë disa njohuri përforcuese të përgjigjes së tij për jomedh'hebizmin, të shkruara në arabisht, në fillim të së cilës më shkruan:

 

"Mirë është që ti të përkthesh atë që po të shkruaj këtu, si përforcim i përgjigjeve të mija:

 

Katër medh'hebet

 

Katër Imamët, janë drejtuesit e njerëzve në kohën e tyre dhe udhëzues për të tjerët më pas, në akiden (besimin) e tyre, akiden e "ehlis- sunneti vel- xhemaa"- s.[3]

Ata ishin shembull i lartë në kohën e tyre dhe udhëzim për të tjerët më pas, në dije, kuptim, adhurim, devotshmëri, besnikëri, në frikën për Zotin (xh.sh), në mënyrën e pendesës dhe sakrificat e shumta në këtë botë.

U sprovuan nga udhëheqësit e kohëve të tyre, sepse i kundërshtuan ata për disa interesa të fesë dhe të kësaj bote dhe duruan për hir të Zotit (xh.sh) .

Në studimin e figurës së secilit, kjo gjë do të dalë e qartë.

1. Katër Imamët kanë qenë si një familje e vetme, duke rënë dakord në bazat (usul) dhe vendimet absolute (kat'ijjat) në argumente dhe vendime.

Divergjencat ndërmjet tyre ishin të lidhura me mënyrën e të kuptuarit të çështjeve nga secili, veçanërisht në disa fakte, të nisur nga saktësia, mënyra e argumentimit me to, etj.

Ebu Hanife[4]: U lind në vitin 80 h.

Malik ibn Enes[5]: U lind në vitin 93 h.

Muhammed Idris Esh- Shafii[6]: U lind në vitin 150 h.

Ahmed ibni Hanbel[7]: U lind në vitin 164 h.

2. Secili Imam e ka vlerësuar vëllanë e tij Imam, që do thotë se ata janë respektuar dhe kanë qenë të kënaqur me njëri- tjetrin. Ndërsa divergjencat e tyre në çështje degëzore, janë të padëmshme, pasi kjo është natyrë e mendjes njerëzore dhe dukuri ekzistuese edhe te sahabët e mëdhenj, sikurse e dimë.

3. Thotë muhadithi indian Ed- Dehlevi: "Pasimi i këtyre katër medh'hebeve të shkruara është pritur me miratim konsensual nga ymmeti deri në ditët e sotme. Kjo është tepër e dobishme sidomos në Indi, kur vullneti është ulur, shpirtrat janë mbushur me kapriço dhe çdokush po shikon vetëm mendimin e tij". ("El- insaf fi bejani esbabil- ikhtilaf", fq. 97).

4. Thotë Shejkh Ali el- Khafif: "Divergjencat në mes Imamëve të katër medh'hebeve dhe pasuesve të tyre nuk kthehen në bazat e fesë, sepse është vërtetuar dhe sqaruar, se bazat e tyre janë një, por këto divergjenca kthehen tek kuptimi, peshorja dhe përcaktimi i këtyre bazave, sepse të gjithë ata punojnë me Kur'an[8], Sunnet[9], Ixhma'[10], Kijas[11], Istihsan[12], Mesalih mursele[13], Istis'hab[14], sipas mënyrave që sqaruam më përpara…". ("Esbabu ikhtilafil- fukaha", vëll. 2, fq. 282).

5. Thotë Shejkh Muhammed Ebu Zehra: "Divergjencat (e Imamëve të medh'hebeve) nuk kanë të bëjnë me bazat, por lidhen thjeshtë me degët". ("Tarikhul- medhahib el- islamijje", fq. 85).

6. Thotë Shejkh Velijull- llah ed- Dehlevi, në librin e tij: "Akdul- xhejjid fi mesailil- ixhtihadi vet- teklid", kapitulli: (Vërtetimi i të kapurit me katër medh'hebet ):

"Dije se të kapurit pas këtyre katër medh'hebeve është një interes i madh, ndërsa një e keqe e madhe do të vijë nëse largohemi prej tyre për disa arsye:

Së pari: Ymmeti ka rënë në konsensus për t'u mbështetur te të parët tanë në njohjen e Sheriatit. Vetë veprimi i këtij konsensusi tregon për të mirën e këtij veprimi, pasi Sheriati nuk njihet vetëm se me anë të kalimit nga dijetari tek nxënësi dhe me anë të nxjerrjes së mësimeve nga rregullat dhe argumentet e ndryshme. Vetë kalimi nuk mund të arrihet pa e marrë nga të parët që e kanë marrë me lidhje, ndërsa nxjerrja e mësimeve të reja, duhet të bazohet në njohjen e medh'hebeve të të parëve, për të mos dale me ndonjë shprehje që prish më pas konsensusin…

Së dyti: Me qenë se nuk kanë mbetur vetëm se këto medh'hebe, pasimi i tyre është ndjekje e pjesës më të madhe dhe dalja prej tyre, dalje nga rruga e pjesës më të madhe. Edhe vetë Pejgamberi (a.s) ka urdhëruar për pasimin e pjesës më të madhe, duke thënë:

"Ndiqni, pasoni dhe qëndroni me bashkimin",[15]etj. (Marrë nga libri: "El- muxhez fish- Sheriah", fq. 273).

Ndër këto pika përmendet gjithashtu fjala e Imam Dehlevisë në spjegimin e "Muvetta"- së, gjatë fjalës së tij për katër imamët e medh'hebeve, kur thotë:

"Në përgjithësi, dija e atyre katër imamëve përfshin të gjithë botën". ("Sherhul- Muvetta", fq. 6).

7. Thotë Shejkh Dr. Abdul-Latif Farfur: "Ajo që më del më e saktë mua dhe verifikuesve nga pasimi  dhe ndjekja e katër medh'hebeve dhe çfarë përfshijnë ato, është se Ixhtihadi nuk është i ndaluar dhe se Taklidi është haram për muxhtehidin, sikurse është vaxhib[16] për avamët që nuk kanë plotësuar kushtet e ixhtihadit, edhe nëse janë  të ditur në disa lloje diturish!

Dhe argumentet për këtë, janë si në vijim:

a) Thënia e All-llahut (xh.sh):

"…e nëse nuk dini këtë, atëherë pyetni njerëzit e dijshëm",[17]është i përgjithshëm (Am) për çdo të ngarkuar me obligimet islame (mukel- lef), kështu që ai duhet të jetë i përgjithshëm edhe në pyetjen rreth çdo të paditure.

b) Është konsensual fakti i ekzistencës së avamëve në kohën e sahabëve dhe tabiinëve, para daljes së kundërshtarëve, siç është konsensual fakti se këta avamë kërkonin fetva nga muxhtehidët, të cilët u përgjigjeshin për vendimet e ndryshme islame.

Madje dijetarët e tyre jepnin përgjigje edhe pa bërë shenjë për përmendjen e faktit, duke mos i ndaluar as ata vetë për një veprim të tillë.

Kështu që ishte konsensus çështja e detyrimit të avamëve për të ndjekur muxhtehidët. Kështu vazhdoi kjo gjëndje në tre shekujt e parë, për mirësinë e të cilëve dëshmoi vetë Pejgamberi (a.s).

c) Fakti se ixhtihadi është një dhunti që nuk u jepet vetëm se pak njerëzve, i afrohet logjikës, sepse nëse ngarkohen me të të gjithë njerëzit, atëherë ajo do të ishte një ngarkesë e padurueshme, gjë që është e ndaluar në ligjet islame dhe me logjikë.

Avamët janë të ngarkuar me vendimet islame dhe nëse ata e ngarkojnë veten për të arritur gradën e ixhtihadit, atëherë do ta fusin veten në vështirësi dhe siklet, e kjo pa dyshim do të sjellë vështirësi për ta dhe do t'u largojë vëmemendjen për t'u marrë me punët e tyre të kësaj bote, gjë që është e ndaluar!

All-llahu (xh.sh), thotë:

"dhe nuk ju obligoi në fé me ndonjë vështirësi".[18]

 (Marrë nga "El vexhizu fistinbati usulil- ahkam", v. 2, fq. 574).

8. Thotë Dhehebiu, nxënës i Ibni Tejmijes, në shkrimet për Abdurr- Rrahman Euzai- në, All-llahu (xh.sh) e mëshiroftë: "Pothuajse nuk mund ta gjejmë të vërtetën jashtë asaj që kanë rënë dakort katër imamët e ixhtihadit, edhe pse e pranojmë se konsensusi i tyre për ndonjë çështje, nuk është konsensus edhe për ymmetin.

Por kemi frikë të themi me bindje, për një çështje rreth së cilës kanë rënë dakort, se vërteta është jashtë saj". (Marrë nga "Sieru ealamin- nubela", v. 7, fq. 17).

(I gjithë ky material,- thotë në shkrimin e tij Shejkh Vehbiu- , është marrë nga libri im "Muhaderatun fi tarikhil- fikhil- islami"- "Leksione në historinë e fikhut islam").

 

Nga monografia e thirrësit islam Muhamed Sytari:

“Vehbi Sulejman Gavoçi- dijetar nga dijetarët e ymmetit”, Prishtinë 2005.