Muhamed Sytari

Duke kujtuar Meulanën, poetin e madh të dashurisë së virgjër hyjnore...

(me rastin e 800 vjetorit të lindjes) 

  

Xhelaluddín er-Rûmi (604/shtator 1207 – 672/1273)

Poeti më i madh i sufizmit

 

   Është poeti më i madh mistik i Islamit, por mund të thuhet pa frikë se e teprojmë se është më i madhi në kuadër të literaturës mistike në përgjithësi... Thjeshtësia, domosdoja e Rumit bazohet në unitetin e posaçëm të mendjes dhe përvojës së thellë religjioze.[1]

   Xhelaluddín Muhammed ibn Muhammed Belkhiu pastaj Konjaviu, i njohur si Rumiu (604-672 h.), është njëri ndër poetët më të shquar të njerëzimit dhe dijetar i madh i mendimit, prej të cilëve përfitoi shumë qytetërimi ynë i lulëzuar islam, duke kontribuar me bagazhin e tij mendor dhe artistik në pasurimin e krejt njerëzimit.

   Ky poet ishte sufist, e përzgjodhi atë si rrugë në jetën e tij praktike, sikurse e përzgjodhi si filozofi dhe inspirim për mendimin dhe artin e tij të lartë. Jeta e tij mendimtare u përzie me jetën praktike deri në atë gradë sa e bëri sufizmin e tij një përzierje të filozofisë dhe urtësisë praktike.[2]

   Gjenialiteti i Rumiut si poet u shfaq në një periudhë të avancuar të pjekurisë së tij mendore dhe shpirtërore. Por, është e çuditshme në këtë gjenialitet, se si ai e bëri prodhimin e tij mendor të moshës pas 40 vjeçare të ndryshonte krejtësisht nga prodhimtaria e tij para kësaj periudhe. Ai ishte një vaiz dhe konsiderohej prej dijetarëve të medh’hebit hanefi dhe u bë një sufist, artist, poet, i urtë moralist dhe filozof human.[3]

   [Pak kohë para se të vdiste Moulana Rumiu, shqiptoi testamentin e tij proverbial. Në mes tjerash ai porosit: “... Qëndroni larg së keqes dhe mëkatit. Të kontrolloni veprimet tuaja dhe të jeni këmbëngulës në agjërim. Hani pak, flini pak, flisni pak. Qëndroni larg lakmive epshore me të tëra forcat. Duroni ofendimet që u bëjnë të tjerët. Bëni shoqëri me njerëz zemërmëdhenj e të përshpirtshëm. Njeri i mirë është ai që u bën mirë të tjerëve dhe këshilla më e mirë është ajo që i drejton njerëzit drejt së mirës...”][4]

 

Xhelaluddin Rumiu për dashurinë hyjnore

   Shpirti që nuk ka si simbol të tij dashurinë e vërtetë është më mirë të mos ekzistojë, pasi ekzistenca e tij kështu, është vetëm turp!

   Ji i mbushur me dashuri, pasi krejt gjithësia është dashuri dhe pa bashkëpunuar me dashurinë nuk mund të arrihet tek i dashuri. Thonë çfarë është dashuria? Thuaj: Të heqësh dorë nga vullneti! Dhe ai që nuk heqë dorë nga vullneti i tij, është njeri pa vullnet!

   I dashuri është mbret ndërsa botrat pluhur para këmbëve të tij! Mbreti asnjëherë nuk e sjellë kokën nga ajo që është hedhur para këmbëve të tij!

   Dashuria dhe i dashuri do të jenë deri në përjetësi, prandaj mos e lidh zemrën tënde me diçka tjetër pos tyre, sepse do të jetë një shfaqje me fund!

   Deri kur do të rrish i përqafuar pas këtij të dashuri të vdekur[5]? Përqafoje shpirtin edhe pse nuk ka kufij. Lulet që çelin në pranverë, vdesin në vjeshtë, ndërsa kopshti i dashurisë nuk ushqehet nga pranvera. Ato lule që pranvera sjell plot ferra, janë si vera e lëngjeve që nuk pastrohet asnjëherë nga llumi. Prandaj, mos u dridhëro mbi kështjellat e trupit, por ec duke vrapuar mbi këmbët e tua! All-llahu i dhuron krahë atij që heq dorë nga kështjellat e trupit!

 

Biseda e Rumiut me zemrën e tij

   O zemra ime! Përse ke mbetur rob i këtij skeleti të zhdukshëm prej dheu? A nuk fluturon jashtë asaj skute, sepse ti je zog nga bota e shpirtit? Ti je shoqërues i vetmisë së kënaqësisë, qëndron pas perdes së sekreteve, e si e lejon atëherë të jetë pozita jote në këtë vend të zhdukshëm?

   Shihe pak veten, dil nga aty dhe largohu nga burgu i botës së formave drejt vendit të kuptimeve, sepse ti je zog i botës së shenjtë, i penduar i ndenjave të qetësisë... Është e ulët të vazhdosh të qëndrosh në këtë pozitë!

 

Gazel sufist me të Dashurin...

   O i Dashur! Asnjë kënaqësi në të dy botrat nuk kam gjetur pa Ty!

   Kam parë shumë çudira, por nuk kam parë çudi më të madhe sesa Ty!

   Thonë se djegia në zjarr është hise e femohuesve, por unë nuk kam parë të privuar nga zjarri Yt, përveç Ebu Lehebit!

   Ah, sa herë e kam vënë veshin e shpirtit në dritaret e zemrës, kam dëgjuar shumë fjalë, por... nuk i kam parë buzët...[6]

Përktheu nga arabishtja,

përshtati në shqip dhe studioi

Muhamed Sytari

Shkodër, shtator 2007